Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης (Δ. Δ.)

Permanent URI for this collection

Browse by

Recent Submissions

Results 1 - 5 of 20
  • Item
    Embargo
    Καλλιτεχνικές πρακτικές στον δημόσιο χώρο της Αθήνας: Η περίπτωση του μη αδειοδοτημένου γράφιτι (1985-2020)
    Παπανικολάου, Μαρία (Διδακτορική διατριβή, Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, 2022)
    Στις 6 Μαΐου 2017 και ενώ επέστρεφα αργά το βράδυ από δείπνο στο Χάρλεμ προς το κέντρο του Μανχάταν παρατήρησα πως η διπλανή μου στο μετρό προσπάθησε να μοιραστεί τη δυσαρέσκειά της για την πολύβουη αμαξοστοιχία. Χαμογέλασα και έγνεψα συγκαταβατικά καθώς εξαιτίας του θορύβου μετά βίας διέκρινα τις λέξεις «θόρυβος» και «ανυπόφορος». «Αυτά τα τρένα είναι πολύ παλιά», συνέχισε η συνεπιβάτης. «Τα θυμάμαι από τότε που ήμουν παιδί και είναι ακόμη τα ίδια. Τότε, τη δεκαετία του ’70 ήταν γεμάτα γκραφίτι. Μπορεί να τα καθάρισαν, αλλά είναι ακριβώς τα ίδια». Μόλις την ενημέρωσα ότι ο λόγος για τον οποίο βρίσκομαι στην Αμερική είναι το γκραφίτι ξεκίνησε μια εύθυμη συζήτηση, στην οποία άρχισαν να συμμετέχουν και άλλοι συνεπιβάτες οι οποίοι προσέθεσαν τις μνήμες τους και τις εμπειρίες τους με χιούμορ, νοσταλγία και μια ζωηρή διάθεση να παρέχουν πληροφορίες βοηθητικές για το ερευνητικό μου εγχείρημα. Υπέθεσα ότι η συζήτηση αυτή θα ήταν ιδιαίτερα έντονη 50 χρόνια πριν, όταν τα τρένα έφεραν ακόμη την ιδιαίτερη αυτή «πατίνα», η οποία για κάποιους επιβάτες παραμόρφωνε το τοπίο και «κούραζε» την καθημερινότητά τους, και για άλλους ζωντάνευε την Νέα Υόρκη και εξωράιζε τις ταλαιπωρημένες γειτονιές μέσα από τις οποίες διέρχονταν τα πολύχρωμα τρένα. Η εμπειρία μου εξάλλου στην ελληνική μητρόπολη τα τελευταία χρόνια έχει αποδείξει ότι στην Αθήνα του σήμερα - η οποία μοιάζει αρκετά με την Νέα Υόρκη της δεκαετίας του ’70 ως προς την πυκνότητα των γκραφίτι - οι συζητήσεις, τα σχόλια και οι παρατηρήσεις σχετικά με το γκραφίτι καταλήγουν συχνά σε ηχηρές λογομαχίες. Όταν περπατώ στην Αθήνα και φωτογραφίζω τα γκραφίτι, κάποιοι περαστικοί, ή επιβάτες στο μετρό αλλά και ιδιοκτήτες των τοίχων που κοιτώ, με ρωτούν τον λόγο για τον οποίο τα φωτογραφίζω. Ξεκινούν έτσι συζητήσεις οι οποίες πέρα από το γεγονός ότι έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, έχουν εμπλουτίσει την παρούσα έρευνα με στοιχεία τα οποία δεν θα μπορούσαν να είχαν προκύψει από άλλη πηγή. Η άποψη των ανθρώπων αυτών είναι εξάλλου πολύ σημαντική αν σκεφτεί κανείς ότι είναι οι τελικοί αποδέκτες της μορφής αυτής έκφρασης στον δημόσιο χώρο. Για τον λόγο αυτό θα ήθελα καταρχάς να ευχαριστήσω στην παρούσα όλους όσοι συνέβαλαν στις ανεπίσημες αυτές συζητήσεις που τόσο πολύ ενίσχυσαν την έρευνα τούτη. Πέρα από τους περαστικούς και τους κατοίκους της Αθήνας και της Νέας Υόρκης, όπου μελέτησα το μη-αδειοδοτημένο γκραφίτι, η έρευνα αυτή δεν θα μπορούσε να προχωρήσει χωρίς τις μακροσκελείς συζητήσεις με όλους τους δημιουργούς γκραφίτι και την εμπιστοσύνη τους. Όπως υποσχέθηκα, τα ονόματα (όσων μου το ζήτησαν) δεν θα αναφερθούν, αλλά παρόλα αυτά οφείλω να επισημάνω ότι η έρευνα δεν θα είχε ολοκληρωθεί δίχως τη πολύτιμη συμβολή τους.
  • Item
    Embargo
    Les structures des mathématiques contemporaines en tant que génératrices d’expérience esthétique
    Μπαρδάκος, Ιωάννης (Διδακτορική διατριβή, Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, 2023-10-20)
    Αυτή η διδακτορική έρευνα εξερευνά τη διασταύρωση μεταξύ των μαθηματικών και της τέχνης, που βασίζεται στο φιλοσοφικό πλαίσιο της τεχνοητικής, έναν τομέα που συνθέτει την τεχνολογία και τη συνείδηση, ξεπερνώντας τα συμβατικά όρια της τέχνης των νέων μέσων. Εστιάζοντας στην κοινή περιοχή μεταξύ της τεχνοητικής και των μαθηματικών, η μελέτη αυτή προσπαθεί να αποκαλύψει συσχετίσεις εντός δομών, εννοιών και συστημάτων, αντλώντας έμπνευση από την Κυβερνητική για τη δημιουργία νέων μοντέλων και την εξέταση των υπαρχόντων. Αποκλίνοντας από τις συνήθεις διεπιστημονικές έρευνες, αυτή η έρευνα μετατοπίζει την έμφασή της από τις αναπαραστατικές δομές των μαθηματικών αντικειμένων στις αφηρημένες μαθηματικές δομές και έννοιες που υποστηρίζουν την καλλιτεχνική δημιουργία και το φορμαλισμό. Σε ένα πλαίσιο τέχνης και της τεχνολογίας, τα μαθηματικά αναλαμβάνουν μια πολύπλευρη λειτουργία ως εργαλείο και μέσο, εμφανιζόμενα ταυτόχρονα σε διάφορους χώρους κατά τη διάρκεια μιας τεχνοητικής καλλιτεχνικής εμπειρίας. Η μελέτη εξετάζει την έννοια της εμπειρίας με τη χρήση μαθηματικών φορμαλισμών από μια τεχνοητική οπτική γωνία, προσπαθώντας να κατασκευάσει μια οντολογία των μορφισμών που επιτρέπουν τη γενέση, τη δημιουργία και την επικοινωνία της εμπειρίας. Η τεχνοητική προσέγγιση διευκολύνει μια βαθύτερη εξερεύνηση της γένεσης της μορφής ως κυβερνητικής δομής, αναλύοντας τις σχέσεις μεταξύ των μαθηματικών αντικειμένων και των καλλιτεχνικών έργων και μεταφράζοντάς τα μέσω της γλώσσας των μορφισμών. Η κατασκευή μιας οντολογίας μορφισμών είναι ουσιαστική για την κατανόηση αυτών των σχέσεων και της ικανότητάς τους να δημιουργούν και να μεταδίδουν εμπειρίες. Η έρευνα εξετάζει τρεις τομείς των μαθηματικών - τους Αριθμούς, την Αφαίρεση και την Κατηγοριοποίηση - συνδέοντας πειραματικές δημιουργίες με μια οντολογία μορφισμών ανάμεσα στην τέχνη και τα μαθηματικά. Διαμέσου της τεχνοητικής προοπτικής, προκύπτουν πολύτιμες ιδέες για τη σύνδεση μεταξύ μαθηματικών και τέχνης, παρουσιάζοντας πώς τα δύο πεδία μπορούν να συμπληρώνουν και να εμπνέυσουν ο ένας τον άλλο. Οι πειραματισμοί και τα παραδείγματα με τη βοήθεια των μορφισμών επιτρέπει μια πιο λεπτή κατανόηση της σχέσης μεταξύ μαθηματικών και καλλιτεχνικής δημιουργίας, καθώς και της συλλογικής τους δυναμικής για τη δημιουργία ουσιαστικών εμπειριών. Προσφέροντας μια νέα οπτική γωνία στην αλληλεπίδραση μεταξύ μαθηματικών και τέχνης, αυτή η διδακτορική έρευνα αποσκοπεί τελικά στην προαγωγή μιας βαθύτερης κατανόησης της συνδυαστικής τους ικανότητας για τη δημιουργία και την επικοινωνία νοήματος σε ένα τεχνοητικό πλαίσιο. Μέσω της εξέτασης αυτής της πολύπλοκης διασταύρωσης, η έρευνα επιδιώκει να εμπλουτίσει τη θεωρητική κατανόηση και την πρακτική εφαρμογή των μαθηματικών και της τέχνης στον τομέα της τεχνολογίας και της φιλοσοφίας. Μέσα από την ανάλυση και τη σύνθεση των ευρημάτων, αυτή η έρευνα επιχειρεί ένα βήμα εξέλιξης στην εξέταση της συνύπαρξης και της αλληλεπίδρασης των μαθηματικών και της τέχνης. Η προσέγγιση που ακολουθείται στην έρευνα παρέχει ένα εργαλείο-υπόβαθρο για την περαιτέρω εξέλιξη των ιδεών και την εξερεύνηση νέων προοπτικών στην τέχνη και τα μαθηματικά.
  • Item
    Embargo
    Η αρχιτεκτονική τυπολογία της κοινωνικής κατοικίας ως πεδίο πολιτικού διαλόγου στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου. Η περίπτωση της ελληνικής προσφυγικής πολυκατοικίας.
    Πετρίδης, Παντελής (Διδακτορική διατριβή, Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, 2023)
    Η παρούσα διατριβή έχει ως αντικείμενο έρευνας την αρχιτεκτονική τυπολογία της κοινωνικής κατοικίας στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1920 και 1930 από τη σκοπιά της ιστορίας της αρχιτεκτονικής. Η τυπολογία εξετάζεται ως προς το εννοιολογικό περιεχόμενο που απέκτησε μεταξύ των εμπλεκόμενων στο σχεδιασμό και την υλοποίηση της κοινωνικής κατοικίας (αρχιτέκτονες, κρατική διοίκηση, φορείς) και ιδιαίτερα σε σχέση με την πολιτική διάσταση που της αποδόθηκε, καθιστώντας την ένα πεδίο πολιτικού διαλόγου ή ιδεολογικής αντιπαράθεσης. Υπό αυτό το πρίσμα, διερευνώνται οι διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους η ιδέα της τυποποίησης του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και της οικοδομικής παραγωγής της οικονομικής κατοικίας, στο πλαίσιο της ανάπτυξης του βιομηχανικού καπιταλισμού των αρχών του 20ου αιώνα, εισάγεται από τους αρχιτέκτονες του μοντέρνου κινήματος στην οργάνωση του οικιακού χώρου, οδηγώντας στη διαμόρφωση νέων κτιριακών τυπολογιών και νέων προτύπων κατοίκησης. Το ζήτημα της ελληνικής προσφυγικής πολυκατοικίας του μεσοπολέμου, ως μια νέα κτιριακή τυπολογία που διέρχεται μέσα από τους παραπάνω θεωρητικούς προβληματισμούς, εξετάζεται ως μια ειδική περίπτωση του γενικότερου θέματος, αποτελώντας βασικό αντικείμενο έρευνας. Η προσέγγιση που επιχειρείται είναι εννοιολογική, εστιάζοντας στην έννοια του τύπου και στη σημασία που απέκτησε στο πλαίσιο του μεσοπολεμικού αρχιτεκτονικού διαλόγου και βασίζεται στην κειμενική ανάλυση του λόγου για την αρχιτεκτονική μέσα από πρωτογενείς και αρχειακές πηγές. Για την περίπτωση της Ελλάδας, παράλληλα με την ανάλυση των γραπτών πηγών, επιχειρείται η τυπολογική ταξινόμηση των προσφυγικών συνοικισμών που υλοποιήθηκαν βάσει του κτιριακού τύπου της προσφυγικής πολυκατοικίαςκατά τη δεκαετία του 1930, μέσα από την ανάλυση σχεδίων και διαγραμμάτων, δίνοντας έμφαση στη σχέση της πολιτικής διάστασης του σχεδιασμού και της πολεοδομικής συγκρότησης
  • Item
    Embargo
    Η αρχιτεκτονική τυπολογία της κοινωνικής κατοικίας ως πεδίο πολιτικού διαλόγου στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου. Η περίπτωση της Ελληνικής προσφυγικής πολυκατοικίας.
    Πέτριδης, Παντελής (Διδακτορική διατριβή, Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, 2023)
    Η παρούσα διατριβή έχει ως αντικείμενο έρευνας την αρχιτεκτονική τυπολογία της κοινωνικής κατοικίας στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1920 και 1930 από τη σκοπιά της ιστορίας της αρχιτεκτονικής. Η τυπολογία εξετάζεται ως προς το εννοιολογικό περιεχόμενο που απέκτησε μεταξύ των εμπλεκόμενων στο σχεδιασμό και την υλοποίηση της κοινωνικής κατοικίας (αρχιτέκτονες, κρατική διοίκηση, φορείς) και ιδιαίτερα σε σχέση με την πολιτική διάσταση που της αποδόθηκε, καθιστώντας την ένα πεδίο πολιτικού διαλόγου ή ιδεολογικής αντιπαράθεσης. Υπό αυτό το πρίσμα, διερευνώνται οι διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους η ιδέα της τυποποίησης του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και της οικοδομικής παραγωγής της οικονομικής κατοικίας, στο πλαίσιο της ανάπτυξης του βιομηχανικού καπιταλισμού των αρ χών του 20ου αιώνα, εισάγεται από τους αρχιτέκτονες του μοντέρνου κινήματος στην οργά νωση του οικιακού χώρου, οδηγώντας στη διαμόρφωση νέων κτιριακών τυπολογιών και νέων προτύπων κατοίκησης. Το ζήτημα της ελληνικής προσφυγικής πολυκατοικίας του μεσοπολέ μου, ως μια νέα κτιριακή τυπολογία που διέρχεται μέσα από τους παραπάνω θεωρητικούς προ βληματισμούς, εξετάζεται ως μια ειδική περίπτωση του γενικότερου θέματος, αποτελώντας βασικό αντικείμενο έρευνας. Η προσέγγιση που επιχειρείται είναι εννοιολογική, εστιάζοντας στην έννοια του τύπου και στη σημασία που απέκτησε στο πλαίσιο του μεσοπολεμικού αρχιτεκτονικού διαλόγου και βασίζεται στην κειμενική ανάλυση του λόγου για την αρχιτεκτονική μέσα από πρωτογενείς και αρχειακές πηγές. Για την περίπτωση της Ελλάδας, παράλληλα με την ανάλυση των γραπτών πηγών, επιχειρείται η τυπολογική ταξινόμηση των προσφυγικών συνοικισμών που υλοποιήθηκαν βάσει του κτιριακού τύπου της προσφυγικής πολυκατοικίας κατά τη δεκαετία του 1930, μέσα από την ανάλυση σχεδίων και διαγραμμάτων, δίνοντας έμ φαση στη σχέση της πολιτικής διάστασης του σχεδιασμού και της πολεοδομικής συγκρότησης.
  • Item
    Embargo
    Πολιτισμικές χρήσεις της βιογραφίας. Η περίπτωση του λογοτεχνικού ντοκιμαντέρ
    Ζησιμοπούλου, Σοφία (Διδακτορική διατριβή, Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, 2023)
    Η διδακτορική μου διατριβή εξετάζει τις βιογραφικές απεικονίσεις των Γιώργου Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη και Γιάννη Ρίτσου σε κινηματογραφικά και τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ ελληνικής παραγωγής, κατά τα έτη 1979-2013, στην Ελλάδα. Αντλώντας εργαλεία από τις σπουδές πολιτισμικής μνήμης (cultural memory studies), η διατριβή αναλύει τους τρόπους με τους οποίους οι Σεφέρης, Ελύτης και Ρίτσος κατασκευάζονται ως σύμβολα πολιτισμικής μνήμης μέσα από τα εν λόγω ντοκιμαντέρ. Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζονται θεωρητικά ζητήματα που αφορούν τη θεματική και αφηγηματική ταυτότητα των υπό εξέταση ταινιών. Ταυτόχρονα, διερευνώνται οι σχέσεις του βιογραφικού ντοκιμαντέρ με άλλα είδη όπως οι βιογραφικές ταινίες μυθοπλασίας (biopic) και το ιστορικό ντοκιμαντέρ. Το δεύτερο κεφάλαιο διερευνά την αναπαράσταση της ιδιωτικής ζωής των ποιητών και τη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής τους προσωπικότητας. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ταινίες ντοκιμαντέρ αναπαράγουν μια ρομαντική εκδοχή του συγγραφέα, ενώ χρησιμοποιούν συγκεκριμένους βιογραφικούς «τόπους» για να ερμηνεύσουν την κάθε βιογραφία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αρκετά προσωπικά προβλήματα των συγγραφέων πραματοποιούνται και χρησιμοποιούνται ως επεξηγητικά σχήματα της ζωής τoυς. Ταυτόχρονα, οι συντελεστές των ντοκιμαντέρ τείνουν να συνδέουν τις βιογραφίες του Σεφέρη, του Ελύτη και του Ρίτσου με συλλογικά ιστορικά και πολιτισμικά ζητήματα. Αυτοί οι δεσμοί προϋπάρχουν στις ζωές και τα έργα των ποιητών και επενδύονται ξανά και ξανά με νόημα στις κινηματογραφικές και τηλεοπτικές αφηγήσεις. Το τρίτο κεφάλαιο εστιάζει στην αναπαράσταση του Σεφέρη, του Ελύτη και του Ρίτσου ως πολιτικών προσώπων. Οι ταινίες ντοκιμαντέρ διαπραγματεύονται διαφορετικές πτυχές της πολιτικής δράσης των τριών ποιητών προκειμένου να ερμηνεύσουν το πολιτικό τους προφίλ και τον δημόσιο βίο τους. Την ίδια στιγμή, οι συντελεστές των ντοκιμαντέρ συσχετίζουν το έργο των ποιητών με συγκεκριμένα ιστορικά και πολιτισμικά γεγονότα μέσω του μηχανισμού του μοντάζ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα ποιήματα του Σεφέρη, του Ρίτσου και του Ελύτη λειτουργούν ως μετωνυμικά σύμβολα για διάφορες ιστορικές περιόδους. Το τέταρτο κεφάλαιο αναλύει τους τρόπους με τους οποίους οι ταινίες ντοκιμαντέρ απεικονίζουν το ιστορικό παρελθόν. Η αναπαράσταση διαφορετικών ιστορικών γεγονότων όπως η Αντίσταση και ο Εμφύλιος, η Εξέγερση του Πολυτεχνείου και η διαμόρφωση των τραυματικών μνημοτοπίων της Μικράς Ασίας, της Κύπρου και της Μακρονήσου εδραιώνουν συγκεκριμένες αφηγήσεις για το συλλογικό παρελθόν. Ταυτόχρονα, πολλές από τις ταινίες ντοκιμαντέρ επιχειρούν να αφηγηθούν την ελληνική ιστορία μέσα από μια διαχρονική οπτική. Τέλος, το τελευταίο θέμα της έρευνας αφορά την λειτουργία των ταινιών ντοκιμαντέρ ως επιμνημόσυνων αφιερωμάτων πλάι σε άλλες επιμνημόσυνες πρακτικές (φεστιβάλ, εκδόσεις κ.λπ.). Όπως αναλύεται διεξοδικά στο εν λόγω κεφάλαιο, τα βιογραφικά ντοκιμαντέρ αλληλεπιδρούν διαρκώς με προγενέστερες μνημονικές εργασίες, αναπαράγοντας ή αμφισβητώντας προγενέστερα θεματικά μοτίβα. Ως εκ τούτου, η μνήμη των τριών ποιητών αποκαλύπτεται ως ένα έργο εν εξελίξει εντός ενός ευρύτερου δικτύου διακειμενικών και διαμεσικών αναφορών. Για τον λόγο αυτό, τα βιογραφικά ντοκιμαντέρ αναδεικνύονται σε προνομιακά πεδία μελέτης της δυναμικής της πολιτισμικής μνήμης, η οποία υπόκειται σε ποικίλες πολιτικές και πολιτισμικές αλλαγές στο πέρασμα του χρόνου.