Η έμφυλη διάσταση των εκθέσεων στην Ελλάδα στις αρχές του 20ού αιώνα: οι πρώτες «επαγγελματίες» εικαστικοί και η θέση τους στην ιστορία της τέχνης
| dc.contributor.advisor | Ιωαννίδης, Κώστας | |
| dc.contributor.author | Λεβεντάκη, Έλλη | el |
| dc.contributor.committee | Διάλλα, Άντα | |
| dc.contributor.committee | Ντενίση, Σοφία | |
| dc.contributor.committee | Γερογιάννη, Ειρήνη | |
| dc.contributor.committee | Δερμεντζόπουλος, Χρήστος | |
| dc.contributor.committee | Αυγήτα, Λουΐζα | |
| dc.contributor.committee | Γκότση, Γλαύκη | |
| dc.contributor.department | Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης | el |
| dc.contributor.department | Department of Art Theory and History | en |
| dc.contributor.faculty | Σχολή Καλών Τεχνών | el |
| dc.contributor.faculty | School of Fine Arts | en |
| dc.date.accessioned | 2026-10-21T10:23:57Z | |
| dc.date.issued | 2026-09-28 | |
| dc.description.abstract | Η παρούσα διατριβή εξετάζει την έμφυλη διάσταση της ιστορίας της τέχνης στην Ελλάδα, εστιάζοντας στη δημόσια παρουσία και τη συμμετοχή των γυναικών σε καλλιτεχνικές εκθέσεις από τα τέλη του 19ου έως τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Αφετηρία της έρευνας αποτελεί η διαπίστωση ότι η ελληνική ιστοριογραφία της τέχνης έχει διαμορφωθεί μέσα από μονοσήμαντες, ανδροκεντρικές αφηγήσεις, οι οποίες όχι μόνο απέκλεισαν σε μεγάλο βαθμό τις γυναίκες δημιουργούς, αλλά παγίωσαν και έμφυλα φορτισμένες κατηγοριοποιήσεις, όπως τα δίπολα «υψηλή» τέχνη και «παράδοση», «μοντερνισμός» και «διακοσμητικές τέχνες», κτλ. Η μελέτη υιοθετεί ένα φεμινιστικό μεθοδολογικό πλαίσιο, το οποίο δεν περιορίζεται στην απλή προσθήκη γυναικείων ονομάτων στο υπάρχον ιστορικό αφήγημα, αλλά επιδιώκει την κριτική αναθεώρηση των ίδιων των όρων, των μεθόδων και των ιεραρχήσεων μέσω των οποίων έχει συγκροτηθεί η ιστορία της τέχνης στην Ελλάδα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη λειτουργία του φύλου ως καθοριστικού παράγοντα στην πολιτιστική παραγωγή, στη συγκρότηση του όρου του/της «επαγγελματία» εικαστικού και στη θεσμική αναγνώριση της καλλιτεχνικής εργασίας. Στο πρώτο μέρος της διατριβής, αναλύεται το ευρύτερο κοινωνικοπολιτικό και ιδεολογικό πλαίσιο μέσα από το οποίο αναδύθηκαν οι πρώτες δημόσιες εμφανίσεις γυναικών καλλιτεχνών, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο το λεγόμενο «γυναικείο ζήτημα» μετατοπίστηκε σταδιακά από το περιθώριο στο επίκεντρο των δημόσιων συζητήσεων. Αυτή η ενότητα εξετάζει επίσης την εξέλιξη της ελληνικής εικαστικής σκηνής και τις συνθήκες που διευκόλυναν ή εμπόδιζαν την πρόσβαση των γυναικών στην καλλιτεχνική εκπαίδευση, τις ευκαιρίες έκθεσης και την επαγγελματική τους ορατότητα. Στο δεύτερο μέρος, αξιοποιείται πρωτογενές αρχειακό υλικό, με έμφαση στους καταλόγους εκθέσεων και τα δεδομένα του ψηφιακού αρχείου της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλέξανδρου Σούτσου. Μέσω μιας ποσοτικής και ποιοτικής ανάλυσης, η μελέτη χαρτογραφεί την παρουσία των πρώτων «επαγγελματιών» γυναικών εικαστικών στην Ελλάδα, αναδεικνύοντας πρότυπα ένταξης και αποκλεισμού, καθώς και τις μεθοδολογικές προκλήσεις που ενυπάρχουν στην προσέγγιση αποσπασματικών και έμφυλα φορτισμένων ιστορικών πηγών. Κλείνοντας, προτείνεται μια πιο συμπεριληπτική ιστοριογραφική προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι η αναγνώριση της έμφυλης διάκρισης δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ισότητας, αλλά προϋπόθεση για μια ουσιαστικότερη κατανόηση της ίδιας της ιστορίας της τέχνης. Αντιμετωπίζοντας το φύλο ως αναλυτική κατηγορία σε όλη την ιστορική αφήγηση, η μελέτη αμφισβητεί τις παγιωμένες βεβαιότητες και αποσκοπεί στην επανεκτίμηση των καθιερωμένων πλαισίων. Στόχος είναι να συμβάλλει στην επέκταση του ερευνητικού πεδίου και στην ανάπτυξη νέων ερμηνευτικών εργαλείων για τη μελέτη της ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής – και όχι μόνο, προωθώντας μια ιστοριογραφική προσέγγιση που αναγνωρίζει, τόσο την πολυπλοκότητα των πολιτισμικών διαδικασιών, όσο και τον κεντρικό ρόλο των έμφυλων σχέσεων στη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής αξίας. | |
| dc.description.abstracttranslated | This thesis examines the gendered dimension of art history in Greece, focusing on the public presence and participation of women in art exhibitions from the late nineteenth century to the early decades of the twentieth century. The study is grounded in the observation that Greek art historiography has been shaped by one-dimensional, androcentric narratives that have not only largely excluded women creators, but have also consolidated gendered classifications and hierarchies, such as the dichotomies between “high” art and “tradition,” “modernism” and the “decorative arts”, etc. Adopting a feminist methodological framework, the present research does not seek merely to add women artists to an already established historical narrative, but rather to critically reassess the very terms, methods, and hierarchies through which the history of art in Greece has been constructed. Particular emphasis is placed on gender as a determining factor in cultural production, in the formulation of the term “professional” visual artist, and in the institutional recognition of artistic labor. The first part of the dissertation analyzes the broader sociopolitical and ideological context within which the earliest public appearances of women artists emerged, as well as the ways in which the so-called “women’s question” gradually shifted from the margins to the center of public discourse. This section also examines the development of the Greek art scene and the conditions that enabled or hindered women’s access to artistic education, exhibition opportunities, and professional visibility. The second part draws on primary archival material, with particular emphasis on exhibition catalogues and data from the digital archive of the National Gallery – Alexandros Soutsos Museum. Through both quantitative and qualitative analysis, the study maps the presence of the first “professional” women visual artists in Greece, highlighting patterns of inclusion and exclusion, as well as the methodological challenges inherent in working with fragmentary and gender-biased historical sources. Finally, the research proposes a more inclusive historiographical approach, arguing that the recognition of gender bias is not merely a matter of equity, but a prerequisite for a deeper understanding of art history itself. By foregrounding gender as an analytical category throughout the historical narrative, the study challenges entrenched certainties and calls for a reassessment of long-standing frameworks. The aim is to contribute to the expansion of the research field and to the development of new interpretative tools for the study of Greek artistic production – and beyond, advocating for a historiography that acknowledges both the complexity of cultural processes and the central role of gender relations in shaping artistic value. | en |
| dc.format.extent | 340 | |
| dc.identifier.uri | https://artia.asfa.gr/handle/artia/940 | |
| dc.language.iso | el | |
| dc.publisher | Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών | el |
| dc.publisher | Athens School of Fine Arts | en |
| dc.rights | Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International | en |
| dc.rights.uri | http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/ | |
| dc.subject | Έμφυλη διάκριση | el |
| dc.subject | Γυναίκες εικαστικοί | el |
| dc.subject | Καλλιτεχνικές εκθέσεις | el |
| dc.subject | 20ός αιώνας | el |
| dc.subject | Ιστορία της τέχνης | el |
| dc.subject.english | Gender distinction | en |
| dc.subject.english | Women visual artists | en |
| dc.subject.english | Art exhibitions | en |
| dc.subject.english | 20th century | en |
| dc.subject.english | Art history | en |
| dc.title | Η έμφυλη διάσταση των εκθέσεων στην Ελλάδα στις αρχές του 20ού αιώνα: οι πρώτες «επαγγελματίες» εικαστικοί και η θέση τους στην ιστορία της τέχνης | |
| dc.title.alternative | The gender dimension of art exhibitions in Greece in the early 20th century: the first ‘professional’ women visual artists and their place in art history | en |
| dc.type | Διδακτορική διατριβή | el |
| dc.type | Doctoral dissertation (PhD) | en |
| dcterms.embargoLiftDate | 2029-10-20T10:23:57Z | |
| dcterms.embargoReason | Publication | |
| dcterms.embargoTerms | 36 months | |
| dspace.iiif.enabled | true |
View or Download Files
License bundle
1 - 1 of 1
Restricted access
- Name:
- license.txt
- Size:
- 3.11 KB
- Format:
- Item-specific license agreed to upon submission
- Description: