Η αισθητική του σκοτεινού: Διακαλλιτεχνικές σχέσεις μεταξύ Συμβολισμού και Γοτθικής μυθοπλασίας κατά τον 19ο αιώνα
Title in english
The Aesthetics of Darkness: Interartistic Relations between Symbolism and Gothic Fiction in the 19th Century
Embargo lift
2027-10-05T07:22:34Z
Type
Πτυχιακή εργασία
Bachelor (ΒΑ) Thesis
Bachelor (ΒΑ) Thesis
Date
2026-09-30
Author
Advisor
Examining Committee
Λινάρδου, Καλλιρόη
Πετριτάκης, Σπυρίδων
Πετριτάκης, Σπυρίδων
Studio Director
Academic Institution
Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών
Athens School of Fine Arts
Athens School of Fine Arts
Department
Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης
Department of Art Theory and History
Department of Art Theory and History
Division
Studio
Category
Master of Arts Program
Keywords in english
Gothic fiction, Symbolism, Carmilla, Femme fatale, Interartistic relations, Nineteenth century, Fin de siècle
Abstract
Η παρούσα μελέτη εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στον εικαστικό Συμβολισμό και τη γοτθική μυθοπλασία κατά τον 19ο αιώνα, εστιάζοντας σε μια συγκεκριμένη διακαλλιτεχνική σύγκριση που παραμένει σχετικά ανεξερεύνητη στη βιβλιογραφία. Στόχος είναι να διερευνηθεί ο βαθμός συγγένειας των δύο πεδίων, μέσα από την αναζήτηση κοινών θεματικών αξόνων και μοτίβων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε έννοιες όπως το σκοτεινό, το υπερφυσικό και το ανοίκειο, αλλά και στην αμφισημία, την απαγορευμένη επιθυμία και τη σχέση ερωτισμού και θανάτου, τα οποία λειτουργούν ως σημεία συνάντησης της εικαστικής και της λογοτεχνικής έκφρασης. Κεντρικό σημείο της μελέτης αποτελεί η σκοτεινή γυναικεία μορφή και ειδικότερα ο τύπος της femme fatale, ο οποίος αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην τέχνη και τη λογοτεχνία του ύστερου 19ου αιώνα. Η απειλητική παρουσία της, τόσο σε συμβολιστικά όσο και σε γοτθικά έργα, αντανακλά βαθύτερες πολιτισμικές ανησυχίες γύρω από τη γυναικεία επιθυμία και την ανατροπή των παραδοσιακών έμφυλων ρόλων. Η μορφή αυτή αναδεικνύεται χαρακτηριστικά στα έργα Salomé dansant devant Hérode (Η Σαλώμη χορεύει μπροστά στον Ηρώδη, 1876) και L’Apparition (Το Όραμα, 1876) του Gustave Moreau, καθώς και στο Die Sünde (Η Αμαρτία, 1893) του Franz von Stuck, και συγκρίνεται με τη νουβέλα Carmilla (1872) του Ιρλανδού συγγραφέα Joseph Sheridan Le Fanu. Η Carmilla εκδόθηκε πριν από την πλήρη διαμόρφωση του Συμβολισμού στη Γαλλία, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα γόνιμη τη σύγκριση τους. Η έρευνα εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο συγγενή μοτίβα μετασχηματίζονται μέσα από διαφορετικά καλλιτεχνικά μέσα. Η ομώνυμη ηρωίδα Carmilla μετασχηματίζει το πρότυπο της femme fatale, καθώς η επιθυμία της στρέφεται προς μια άλλη γυναίκα, τη Laura. Η αμφίσημη αντίδραση της Laura, στην οποία συνυπάρχουν η έλξη, ο φόβος και η αποστροφή, επιτρέπει παράλληλα να εξεταστεί η Carmilla ως φορέας μιας διαφορετικής μορφής γυναικείας δύναμης και επιθυμίας. Τα εικαστικά έργα εντάσσονται στο αισθητικό κλίμα του fin de siècle, όπου ο θάνατος, η σεξουαλικότητα και το υπερφυσικό αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, ενώ η προγενέστερη Carmilla παρουσιάζει θεματικές συγγένειες. Η μελέτη επιδιώκει, συνεπώς, να συμβάλει στην κατανόηση των διακαλλιτεχνικών σχέσεων του 19ου αιώνα, αναδεικνύοντας μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά ουσιαστική αισθητική και θεματική συγγένεια μεταξύ της γοτθικής μυθοπλασίας και του εικαστικού Συμβολισμού.
Abstract in english
The present study examines the relationship between Symbolism in the visual arts and Gothic fiction during the nineteenth century, focusing on a specific interartistic comparison that remains relatively underexplored in the existing scholarship. Its aim is to investigate the degree of affinity between the two fields through the identification of shared thematic concerns and motifs. Particular emphasis is placed on concepts such as darkness, the supernatural, and the uncanny, as well as on ambiguity, forbidden desire, and the relationship between eroticism and death, which function as points of intersection between visual and literary expression. A central focus of the study is the dark female figure and, more specifically, the figure of the femme fatale, which acquires particular significance in the art and literature of the late nineteenth century. Her threatening presence in both Symbolist and Gothic works reflects deeper cultural anxieties surrounding female desire and the subversion of traditional gender roles. This figure is characteristically represented in Gustave Moreau’s Salomé dansant devant Hérode (Salome Dancing before Herod, 1876) and L’Apparition (The Apparition, 1876), as well as in Franz von Stuck’s Die Sünde (The Sin, 1893), and is compared with the novella Carmilla (1872) by the Irish writer Joseph Sheridan Le Fanu. Carmilla was published before the full development of Symbolism in France, a fact that makes their comparison particularly productive. The study examines the ways in which related motifs are transformed across different artistic media. The eponymous heroine, Carmilla, transforms the figure of the femme fatale, as her desire is directed towards another woman, Laura. Laura’s ambivalent response, in which attraction, fear, and repulsion coexist, also allows Carmilla to be examined as the embodiment of a different form of female power and desire. The visual works are situated within the aesthetic climate of the fin de siècle, in which death, sexuality, and the supernatural acquire particular significance, while the earlier Carmilla displays thematic affinities with these concerns. The study thus seeks to contribute to the understanding of nineteenth-century interartistic relations by highlighting a less foregrounded but significant aesthetic and thematic affinity between Gothic fiction and Symbolism in the visual arts.
Description
Creative Commons License
Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International