Αντανακλάσεις έμφυλης βίας στην καθημερινότητα: Κοινωνικές αντιλήψεις, νομικές προεκτάσεις και επαναναγνώσεις των σκηνών καθημερινής ζωής στη ζωγραφική των Κάτω Χωρών κατά τον 17ο αιώνα
Title in english
Reflections of Gender-Based Violence in Everyday Life: Social Perceptions, Legal Implications, and Reinterpretations of Genre Painting in Seventeenth-Century Netherlandish Painting
Embargo lift
2028-10-14T08:23:31Z
Type
Μεταπτυχιακή εργασία
Master Thesis
Master Thesis
Date
2026-10-09
Author
Advisor
Examining Committee
Γερογιάννη, Ειρήνη
Ιωαννίδης, Κώστας
Ιωαννίδης, Κώστας
Studio Director
Academic Institution
Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών
Athens School of Fine Arts
Athens School of Fine Arts
Department
Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης
Department of Art Theory and History
Department of Art Theory and History
Division
Studio
Category
Master of Arts Program
ΠΜΣ Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης (ΜΕΘΙΣΤΕ)
Keywords in english
Gender-based violence, Rape, Netherlandish painting, Genre painting, Social perceptions, Legal framework, Gendered power relations
Abstract
Η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία διερευνά τις αναπαραστάσεις της έμφυλης βίας στη ζωγραφική των Κάτω Χωρών κατά τον 17ο αιώνα, εστιάζοντας στις σκηνές καθημερινής ζωής και στη σχέση τους με τις κυρίαρχες κοινωνικές αντιλήψεις, το θεσμικό και νομικό πλαίσιο και τα έμφυλα πρότυπα της εποχής. Στόχος είναι η κριτική επαναξιολόγηση εικαστικών έργων στα οποία οι έμφυλες σχέσεις εξουσίας και οι εκφάνσεις της βίας συχνά αναδύονται μέσα από την εικονογραφική αμφισημία, τον υπαινιγμό και τους μηχανισμούς κοινωνικής πειθαρχίας. Η μεθοδολογική προσέγγιση συνδυάζει την εικονογραφική και ιστοριογραφική ανάλυση επιλεγμένων έργων των Gerard ter Borch, Jan Steen και Bartholomeus van der Helst με τη διερεύνηση του θεσμικού και νομικού πλαισίου και τη μελέτη των ηθικοπλαστικών πραγματειών του Jacob Cats. Παράλληλα, εξετάζονται συγκριτικά ιστορικές και μυθολογικές παραστάσεις των Peter Paul Rubens και Rembrandt van Rijn, καθώς και το έργο του Christiaen van Couwenbergh, προκειμένου να αναδειχθούν οι διαφορετικοί τρόποι αναπαράστασης και οι βαθμοί ορατότητας της έμφυλης βίας. Η ανάλυση καταδεικνύει ότι στις σκηνές καθημερινής ζωής οι έμφυλες σχέσεις εξουσίας εκφράζονται κυρίως μέσα από την αμφισημία, τη γυναικεία απαξίωση και την προβολή κανονιστικών προτύπων συμπεριφοράς, ενώ στις ιστορικές και μυθολογικές παραστάσεις η σεξουαλική βία και ο βιασμός αποδίδονται συχνότερα με μεγαλύτερη αμεσότητα, μέσα από τη σωματική σύγκρουση, τον φόβο και την αντίσταση του θύματος. Η εξέταση του θεσμικού και νομικού πλαισίου και των
πραγματειών του Cats αναδεικνύει την κυριαρχία πατριαρχικών αντιλήψεων, αλλά και την ύπαρξη ορίων στην άσκηση της ανδρικής εξουσίας, καθώς και θεσμικών μηχανισμών αντιμετώπισης της βίας. Συμπερασματικά, οι εικαστικές αναπαραστάσεις αντανακλούν και εκφράζουν όψεις των κοινωνικών και νομικών αντιλήψεων της εποχής, χωρίς να αποτελούν πιστή αποτύπωση της κοινωνικής πραγματικότητας ούτε να τεκμηριώνεται κατ’ ανάγκην η
άμεση επίδρασή τους στη διαμόρφωση αυτών των αντιλήψεων. Η συγκριτική προσέγγιση αναδεικνύει τις συγκλίσεις και τις αποκλίσεις ανάμεσα στην εικόνα, τον νόμο και τον ηθικοπλαστικό λόγο, καθώς και τη σημασία της ιστορικά
προσδιορισμένης ερμηνείας της έμφυλης βίας.
Abstract in english
This master's thesis examines representations of gender-based violence in seventeenthcentury Netherlandish painting, focusing on genre painting and its relationship to prevailing social perceptions, the institutional and legal framework, and the gender norms of the period. It aims to critically reassess paintings in which gendered power relations and manifestations of violence often emerge through iconographic ambiguity, allusion, and mechanisms of social discipline. The methodological approach combines iconographic and historiographical analysis of selected works by Gerard ter Borch, Jan Steen, and Bartholomeus van der Helst with an examination of the institutional and legal framework and a study of Jacob Cats's moralising treatises. Historical and mythological paintings by Peter Paul Rubens and Rembrandt van Rijn, as well as a work by Christiaen van Couwenbergh, are also examined comparatively in order to highlight the different modes of representation and degrees of visibility of gender-based violence. The analysis demonstrates that, in genre painting, gendered power relations are
expressed primarily through ambiguity, the denigration of women, and the representation of normative standards of behaviour, whereas in historical and mythological paintings, sexual violence and rape are more frequently depicted explicitly, through physical confrontation, fear, and the victim's resistance. The examination of the institutional and legal framework and Cats's treatises reveals the prevalence of patriarchal attitudes, but also the existence of limits to the exercise of male authority, as well as institutional mechanisms for addressing violence. In conclusion, visual representations reflect and express aspects of the social and legal perceptions of the period, without constituting faithful depictions of social reality or necessarily providing evidence of their direct influence on the formation of those perceptions. The comparative approach highlights both convergences and
divergences between visual imagery, law, and moralising discourse, as well as the importance of interpreting gender-based violence within its specific historical context.