Ο Σπαραγμός του Μινωταύρου: André Masson, «σκοτεινή» Ελλάδα και η σουρεαλιστική επανενεργοποίηση του διονυσιακού-ορφικού μυστικισμού
| dc.contributor.advisor | Γερογιάννη, Ειρήνη | |
| dc.contributor.author | Τσαγκάρη, Ευαγγελία Δήμητρα Άλια | el |
| dc.contributor.committee | Φερεντίνου, Βικτώρια | |
| dc.contributor.committee | Ιωαννίδης, Κώστας | |
| dc.contributor.department | Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης | el |
| dc.contributor.department | Department of Art Theory and History | en |
| dc.contributor.faculty | Σχολή Καλών Τεχνών | el |
| dc.contributor.faculty | School of Fine Arts | en |
| dc.contributor.master | ΠΜΣ Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης (ΜΕΘΙΣΤΕ) | el |
| dc.date.accessioned | 2026-09-22T10:54:47Z | |
| dc.date.issued | 2026-06-30 | |
| dc.description.abstract | Η μελέτη εξετάζει τη μεσοπολεμική πρόσληψη της ελληνικής αρχαιότητας από τη γαλλική πρωτοπορία, εστιάζοντας στο έργο του André Masson και στο διανοητικό περιβάλλον των αντιφρονούντων σουρεαλιστών που συσπειρώθηκαν γύρω από τον Georges Bataille, τα Documents και το Acéphale. Υποστηρίζει ότι, κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, η αρχαία Ελλάδα ανακατασκευάστηκε ως αρχαϊκό, βίαιο και μυστικιστικό πεδίο. Στο πλαίσιο αυτό, μορφές, μύθοι και τελετουργικές πρακτικές όπως ο Διόνυσος, ο Ορφέας, ο Μινώταυρος, η Πασιφάη, ο λαβύρινθος, ο σπαραγμός και ο Ακέφαλος εξετάζονται ως φορείς μοντερνιστικής ανασημασιοδότησης της αρχαιότητας. Μεθοδολογικά, η έρευνα συνδυάζει σπουδές πρόσληψης της αρχαιότητας, ιστοριογραφική ανάλυση, εκ του σύνεγγυς ανάγνωση πρωτογενών κειμένων, ανάλυση περιοδικών εκδόσεων και εικονογραφική-μορφολογική ανάλυση έργων τέχνης. Το corpus περιλαμβάνει επιλεγμένα σχέδια και ζωγραφικά έργα του Masson από τη δεκαετία του 1920 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1940, σε συνάρτηση με κείμενα, εικόνες και σελιδοποιητικές πρακτικές των Cahiers d’art, Le Voyage en Grèce, Documents, Minotaure και Acéphale. Η μελέτη διερευνά τους όρους υπό τους οποίους η προκλασική, μινωική, κυκλαδική και διονυσιακο–ορφική Ελλάδα συγκροτείται ως «εσωτερικός Άλλος» της ευρωπαϊκής παράδοσης και υποστηρίζει ότι η στροφή του Masson προς την ελληνική μυθολογία και τις αρχαϊκές μορφές του ιερού πρέπει να κατανοηθεί πέρα από το επίπεδο της θεματικής ή εικονογραφικής επιλογής. Συνδέεται με ευρύτερες μεσοπολεμικές διαδικασίες πρωτογονιστικής ανακατασκευής της Ελλάδας, με την αντι-κλασικιστική κριτική των περιοδικών της πρωτοπορίας και με τη διαμόρφωση ενός διονυσιακο–ορφικού μυστικισμού στον κύκλο του Bataille. Στο υπό εξέταση υλικό, ο μυστικισμός δηλώνει μορφές έκστασης, απώλειας του εαυτού, σωματικού κατακερματισμού και παραβίασης των ορίων του υποκειμένου. Η συμβολή της μελέτης έγκειται στη σύνδεση δύο πεδίων που έχουν συχνά μελετηθεί ως διακριτά, αφενός της πρόσληψης της Ελλάδας από την ευρωπαϊκή πρωτοπορία και αφετέρου του σουρεαλιστικού ενδιαφέροντος για τον μυστικισμό, το ιερό και την τελετουργική βία. Η μελέτη δείχνει ότι η «σκοτεινή Ελλάδα» των αντιφρονούντων σουρεαλιστών συνιστά κομβικό πεδίο μέσα από το οποίο η πρωτοπορία ανακατασκευάζει την ελληνική αρχαιότητα ως χώρο χθόνιων λατρειών, αιματηρών τελετουργιών, διονυσιακής έκστασης και ορφικού σπαραγμού. Στο έργο του Masson, οι σφαγές, οι διονυσιακές και ορφικές συνθέσεις, οι παραλλαγές του Μινωταύρου και της Πασιφάης, καθώς και η μορφή του Ακεφάλου συγκροτούν ένα συνεκτικό εικονογραφικό σύστημα στο οποίο η συχνά βίαιη μυστικιστική εμπειρία αποδίδεται μέσα από τη θυσία, τον σπαραγμό, τη σεξουαλική βία και την αποδόμηση του ανθρωποκεντρικού σώματος. | |
| dc.description.abstracttranslated | This study examines the interwar reception of Greek antiquity within the French avant-garde, focusing on the work of André Masson and the dissident Surrealists rallied around Georges Bataille, Documents, and Acéphale. It argues that, during the 1920s and 1930s, ancient Greece was reconstructed as an archaic, violent and mystical domain. Within this framework, figures, myths, and ritual practices such as Dionysus, Orpheus, the Minotaur, Pasiphaë, the labyrinth, sparagmos, and the Acephale are examined as vehicles for the modernist resignification of antiquity. Methodologically, the study combines reception studies, historiographical analysis, close readings of primary texts and the iconographic and formal analysis of works of art. Its corpus comprises selected drawings and paintings by Masson from the 1920s to the early 1940s, considered in relation to texts, images and practices of page design in Cahiers d’art, Le Voyage en Grèce, Documents, Minotaure, and Acéphale. The study investigates the conditions under which pre-Classical, Minoan, Cycladic, and Dionysian-Orphic Greece was reappropriated as the “internal Other” of the European tradition and argues that Masson’s turn towards Greek mythology and archaic forms of the sacred must be understood as more than a thematic or iconographic choice. It was connected to broader interwar processes of the primitivist reconstruction of Greece, the anti-classicist critique advanced by avant-garde periodicals, and the formation of a Dionysian-Orphic mysticism within Bataille’s circle. In the material under consideration, mysticism designates forms of ecstasy, loss of self, bodily fragmentation, and the transgression of the boundaries of the subject. The study’s contribution lies in bringing together two fields that have often been treated as distinct: the reception of Greece within the European avant-garde and Surrealism’s engagement with mysticism, the sacred, and ritual violence. It demonstrates that the “Dark Greece” of the dissident Surrealists constituted a crucial field through which the avant-garde reconstructed Greek antiquity as a domain of chthonic cults, blood rites, Dionysian ecstasy, and Orphic sparagmos. In Masson’s work, scenes of slaughter, Dionysian and Orphic compositions, variations on the Minotaur and Pasiphaë, and the figure of the Acephale form a coherent iconographic system in which the frequently violent character of mystical experience is articulated through sacrifice, sparagmos, sexual violence and the deconstruction of the anthropocentric body. | en |
| dc.format.extent | 156 | |
| dc.identifier.uri | https://artia.asfa.gr/handle/artia/924 | |
| dc.language.iso | el | |
| dc.publisher | Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών | el |
| dc.publisher | Athens School of Fine Arts | en |
| dc.rights | Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International | en |
| dc.rights.uri | http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ | |
| dc.subject | Αντιφρονών σουρεαλισμός | el |
| dc.subject | «Σκοτεινή Ελλάδα» | el |
| dc.subject | Διονυσιακός–ορφικός μυστικισμός | el |
| dc.subject | Πρωτογονισμός | el |
| dc.subject | Πρόσληψη ελληνικής αρχαιότητας | el |
| dc.subject.english | André Masson | en |
| dc.subject.english | Dissident Surrealism | en |
| dc.subject.english | Georges Bataille | en |
| dc.subject.english | “Dark Greece” | en |
| dc.subject.english | Dionysian-Orphic mysticism | en |
| dc.subject.english | Primitivism | en |
| dc.subject.english | Reception studies | en |
| dc.title | Ο Σπαραγμός του Μινωταύρου: André Masson, «σκοτεινή» Ελλάδα και η σουρεαλιστική επανενεργοποίηση του διονυσιακού-ορφικού μυστικισμού | |
| dc.title.alternative | The Sparagmos of the Minotaur: André Masson, “Dark” Greece and the Surrealist Reactivation of Dionysian-Orphic Mysticism | en |
| dc.type | Μεταπτυχιακή εργασία | el |
| dc.type | Master Thesis | en |
| dcterms.embargoLiftDate | 2028-09-21T10:54:47Z | |
| dcterms.embargoReason | Publication | |
| dcterms.embargoTerms | 24 months | |
| dspace.iiif.enabled | true |
View or Download Files
License bundle
1 - 1 of 1
Restricted access
- Name:
- license.txt
- Size:
- 3.11 KB
- Format:
- Item-specific license agreed to upon submission
- Description: